Περιγραφή
Το μάθημα έχει ως σκοπό να φέρει τους φοιτητές και τις φοιτήτριες σε επαφή με τις ψηφιακές μεθόδους έρευνας που εξελίσσονται ραγδαία στις ανθρωπιστικές επιστήμες και ειδικότερα με τις δυνατότητες που προσφέρουν στη μουσικολογική έρευνα. Η εξοικείωση με τις μεθόδους αυτές θεωρείται πλέον αυτονόητη στους επιστημονικούς φορείς του κλάδου.
Η ύλη οργανώνεται σε τέσσερις άξονες. Ο πρώτος καλύπτει τις πηγές και την τεκμηρίωση: ψηφιακή διαχείριση ιστορικών πηγών, μεταδεδομένα και μουσική βιβλιοθηκονομία, ψηφιακά αποθετήρια, ψηφιακή διατήρηση και πνευματικά δικαιώματα. Ο δεύτερος στρέφεται στα δεδομένα: δομές δεδομένων (ιεραρχικές δομές, XML/TEI, βάσεις δεδομένων), φύλλα υπολογισμού, οπτικοποίηση πληροφορίας, ποσοτική έρευνα, δειγματοληψία και έρευνα με ερωτηματολόγιο. Ο τρίτος εισάγει στον Παγκόσμιο Ιστό και τον προγραμματισμό: τεχνολογίες Ιστού (HTML), εξόρυξη δεδομένων από το διαδίκτυο (web scraping) και γλώσσα προγραμματισμού Python. Ο τέταρτος καλλιεργεί την κριτική χρήση της τεχνολογίας: ιστορία και θεωρία των ψηφιακών ανθρωπιστικών επιστημών, εξακρίβωση πληροφορίας και παραπληροφόρηση, αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης στην έρευνα.
Το μάθημα δεν επιδιώκει να μετατρέψει τους μουσικολόγους σε προγραμματιστές, αλλά να τους εφοδιάσει με δεξιότητες που τους επιτρέπουν να διατυπώνουν και να απαντούν ερευνητικά ερωτήματα με ψηφιακά μέσα και να τις καλλιεργούν αυτόνομα και μετά την ολοκλήρωση του μαθήματος. Όσα διδάσκονται εφαρμόζονται στην πράξη, με κεντρικό πεδίο εφαρμογής το ψηφιακό αποθετήριο «Πολύμνια» του Εργαστηρίου Μελέτης της Ελληνικής Μουσικής.
Μαθησιακά αποτελέσματα
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές και οι φοιτήτριες αναμένεται να είναι σε θέση:
- να εντοπίζουν, να αξιολογούν και να διαχειρίζονται ψηφιακές και ψηφιοποιημένες πηγές στο πλαίσιο της μουσικολογικής έρευνας
- να επιλέγουν τα κατάλληλα μεταδεδομένα, πρότυπα και λεξιλόγια για την περιγραφή ενός πόρου και να τεκμηριώνουν τεκμήρια σε ψηφιακό αποθετήριο
- να αναγνωρίζουν τα ζητήματα ψηφιακής διατήρησης και πνευματικών δικαιωμάτων που συνοδεύουν τη χρήση ψηφιακών τεκμηρίων
- να κατανοούν τη λογική των ιεραρχικών δομών δεδομένων (XML) και των σχεσιακών βάσεων δεδομένων και να επιλέγουν την κατάλληλη δομή για ένα ερευνητικό πρόβλημα
- να οργανώνουν, να καθαρίζουν και να αναλύουν δεδομένα σε φύλλα υπολογισμού και να παρουσιάζουν τα αποτελέσματα με κατάλληλα γραφήματα
- να σχεδιάζουν ερωτηματολόγιο και να κρίνουν τη μεθοδολογική επάρκεια μιας ποσοτικής έρευνας (δειγματοληψία, διατύπωση ερωτήσεων, ερμηνεία αποτελεσμάτων)
- να διαβάζουν τη δομή ενός εγγράφου HTML και να εντοπίζουν σε αυτό την πληροφορία που τους ενδιαφέρει
- να εξάγουν δεδομένα από ιστοσελίδες με απλά προγράμματα Python και να τα μετατρέπουν σε μορφή κατάλληλη για περαιτέρω επεξεργασία
- να αξιοποιούν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης στην έρευνα με επίγνωση των δυνατοτήτων και των ορίων τους
Αξιολόγηση
Γραπτές εργασίες πάνω στη διδακτέα ύλη: 60%
Γραπτή εξέταση στο τέλος του εξαμήνου: 40%
Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην τήρηση των προθεσμιών των ασκήσεων. Η πραγματοποίηση των ασκήσεων αποτελεί προϋπόθεση για τη συμμετοχή στις εξετάσεις.